Saytdan materiallar olib chop etilganda manzilimiz ko`rsatilishi shart.
“Agar kishining buyukligi uning qilgan ishlariga, qozongan zafarlariga, imkoniyati oz bo‘lsa-da, ko‘p ish qilganiga qarab baholanadigan bo‘lsa, Muhammad (alayhissalom) insonlarning eng buyugidir. Payg‘ambar, notiq, da’vatchi, qonunshunos, jangchi, qalblarning himoyachisi, g‘oyalar targ‘ibotchisi, imom, davlat arbobi, yer yuzining yigirma mintaqasida islomiiy saltanat qura olgan... Muhammad (alayhissalom) ana shunday zot edi! Unga hech qaysi buyuk inson tenglasha olmaydi! Nahotki u o‘lchovlarga sig‘sa?!” Lamartin, fransuz olimi
Milliy ma’naviyatimizning teran tomirlari ham zamoniy, ham makoniy jihatlariga ko‘ra ulug‘ ummonlardan bahra olganligi shubhadan xolidir. Tarixning dolg‘ali davrlarini boshdan kechirgan yurtimiz o‘g‘lonlari turli zamonlarda jahonning turli o‘lkalarida umr kechirib, nafaqat o‘z milliy madaniyati, balki umumjahon ma’naviy kamolotiga ko‘zga ko‘rinarli hissa qo‘shishga muyassar bo‘ldilar, shu bilan birga, boshqa xalqlar milliy madaniyatini ham boyitdilar.
Qalam ahlining pirlaridan sanalmish Abdulla Qodiriyning mahorati haqida gap aytishga kamina tomonidan urinish bo‘lib edi, endi yangiroq fikr bayon qilish mas’uliyatini zimmamizga yuklab, qo‘lga qalam olmoqqa jur’at etdik. Abdulla Qodiriyning adabiy til borasidagi mahoratlarini durlar xazinasiga qiyoslashimiz mumkin. Adibning hikoyalari, feletonlari, hajviyalarini o‘qisangiz, bunga o‘zingiz ham guvoh bo‘lasiz.
XX asr boshlarida o‘zbek xalqining ma’naviy-madaniy va ijtimoiy hayotida ro‘y bergan qutlug‘ voqealar to‘g‘risida so‘z borganda, yangi usuldagi maktab, zamonaviy badiiy adabiyot, matbuot va teatr san’atining paydo bo‘lgani to‘g‘risida iftixor tuyg‘ulari bilan so‘z yuritamizu, ammo foto va kino san’atlarini nima uchundir qariyb tilga olmay kelamiz.
Musulmon Sharqida mashhur tariqat piri, xojagon-naqshbandiya silsilasining asoschisi Xoja Abdulxoliq G‘ijduvoniy 1103 yili Buxoro viloyatining G‘ijduvon tumanida tug‘ilgan. Manbalarning guvohlik berishicha, uning otasi Imom Abduljamil Haqqa yaqin kishi edi. Imom Molik avlodidan bo‘lgan bu najib inson o‘z davrining ulug‘ donishmandlaridan bo‘lib, zohiriy va botiniy ilmlarda dong taratgan.
Pushkinning hayot sha’mini so‘ndirgan mash’um dueldan so‘ng 166 yil o‘tdi. Duel qatnashchilari haqidagi ma’lumotlar hali-hanuz oxirigacha ochilgan emas. Adabiyotshunoslar bu borada juda qiziqarli ma’lumotlarni e’lon qilmoqdalar. Pushkin va Dantes — Goncharovlar katta oilasining ikki kuyovi. Natali va Katrin opa-singillar edi. O‘z qarindoshlarining qonini to‘kish — o‘z sha’niga dog‘ tushirish bilan barobar.
Shoir va dramaturg, adabiyotshunos va tarjimon, tarixchi va mutafakkir, notiq va pedagog — bularning bari hozir, ya’ni 1950 yilda biz — talabalarga ma’ruza o‘qishga shaylanib, ko‘z oynagini dastro‘moli bilan artib turgan odamda jamuljam edi. O‘rta bo‘yli, miqti gavdalik, jingalak sochlari qandaydir shoirona tarzda to‘zg‘igan, o‘zbekcha so‘zlarni jinday ozarboyjoncha ohangda talaffuz etadigan bu odam — Shayxzoda Maqsud edi.
Ijod ahli muayyan g‘oyani, dilini bezovta etgan his-tuyg‘uni badiiy shaklda ifoda qilish uchun turli-tuman vositalarni qo‘llaydi. Kimdir bir zarb bilan mo‘‘jazgina she’r bitib, ko‘nglini bo‘shatadi, orom oladi. Aynan sun’iylik va zo‘rma-zo‘raki chiranishlardan uzoq bunday asarlarning umrboqiyligini mualliflarning o‘zlari ham yaxshi biladilar. Yana kimdir bezovta qalbining oromi uchun allaqanday hodisani nasriy yo‘sinda tasvirlaydi.
XVIII asr — olmon xalqi madaniyatining eng shon-shavkatli bir davri hisoblanadi. Xuddi shu asrda Olmoniya dunyoga adabiyot, san’at va ilmiy tafakkurning bir talay buyuk namoyandalarini berdi. Gyote, Shiller, Helderlin, Gofman, Hegel, Shellingdek daho adiblar, shoirlar, faylasuflar — mana shu asrda tug‘ilib, ijod va ilm cho‘qqilariga ko‘tarildilar.
Har qaysi ijodkor o‘zicha bir olam. Yozuvchi yoki shoir asarlarida aks etgan hayot haqiqatlari, aslida, ana shu olamning turfa manzaralaridir. Badiiy ijod psixologiyasi bilan shug‘ullangan olimlarning ta’kidlashlaricha, muayyan bir asarning teran tahliliga erishmoq uchun muallifining fe’l-atvori, tarjimai holi, dunyoqarashi, bolalikda tarbiya topgan muhit-sharoitni puxta bilish lozim.
Jahon madaniyati tarixida ham ulug‘ olim, ham buyuk rassom, ham beqiyos konstruktor mutafakkir Leonardo da Vinchi hisoblanadi. U 1452 yili Italiyaning Vinchi shahrida tug‘ilib, Ovrupodagi Uyg‘onish davrining zabardast namoyondasi bo‘lib yetishgan. Leonardoni Italiya fanining otasi deb hisoblaydilar. U qoldirgan meros hozirgi zamon jahon madaniyati uchun ham barakali xizmat qilmoqda.
O‘Z
РУ
EN
Milliy ma’naviyatimizning teran tomirlari ham zamoniy, ham makoniy jihatlariga ko‘ra ulug‘ ummonlardan bahra olganligi shubhadan xolidir. Tarixning dolg‘ali davrlarini boshdan kechirgan yurtimiz o‘g‘lonlari turli zamonlarda jahonning turli o‘lkalarida umr kechirib, nafaqat o‘z milliy madaniyati, balki umumjahon ma’naviy kamolotiga ko‘zga ko‘rinarli hissa qo‘shishga muyassar bo‘ldilar, shu bilan birga, boshqa xalqlar milliy madaniyatini ham boyitdilar.
Qalam ahlining pirlaridan sanalmish Abdulla Qodiriyning mahorati haqida gap aytishga kamina tomonidan urinish bo‘lib edi, endi yangiroq fikr bayon qilish mas’uliyatini zimmamizga yuklab, qo‘lga qalam olmoqqa jur’at etdik. 
XX asr boshlarida o‘zbek xalqining ma’naviy-madaniy va ijtimoiy hayotida ro‘y bergan qutlug‘ voqealar to‘g‘risida so‘z borganda, yangi usuldagi maktab, zamonaviy badiiy adabiyot, matbuot va teatr san’atining paydo bo‘lgani to‘g‘risida iftixor tuyg‘ulari bilan so‘z yuritamizu, ammo foto va kino san’atlarini nima uchundir qariyb tilga olmay kelamiz. 
Musulmon Sharqida mashhur tariqat piri, xojagon-naqshbandiya silsilasining asoschisi Xoja Abdulxoliq G‘ijduvoniy 1103 yili Buxoro viloyatining G‘ijduvon tumanida tug‘ilgan. Manbalarning guvohlik berishicha, uning otasi Imom Abduljamil Haqqa yaqin kishi edi. Imom Molik avlodidan bo‘lgan bu najib inson o‘z davrining ulug‘ donishmandlaridan bo‘lib, zohiriy va botiniy ilmlarda dong taratgan.
Pushkinning hayot sha’mini so‘ndirgan mash’um dueldan so‘ng 166 yil o‘tdi. Duel qatnashchilari haqidagi ma’lumotlar hali-hanuz oxirigacha ochilgan emas. Adabiyotshunoslar bu borada juda qiziqarli ma’lumotlarni e’lon qilmoqdalar.
Shoir va dramaturg, adabiyotshunos va tarjimon, tarixchi va mutafakkir, notiq va pedagog — bularning bari hozir, ya’ni 1950 yilda biz — talabalarga ma’ruza o‘qishga shaylanib, ko‘z oynagini dastro‘moli bilan artib turgan odamda jamuljam edi. O‘rta bo‘yli, miqti gavdalik, jingalak sochlari qandaydir shoirona tarzda to‘zg‘igan, o‘zbekcha so‘zlarni jinday ozarboyjoncha ohangda talaffuz etadigan bu odam — Shayxzoda Maqsud edi. 
Ijod ahli muayyan g‘oyani, dilini bezovta etgan his-tuyg‘uni badiiy shaklda ifoda qilish uchun turli-tuman vositalarni qo‘llaydi. Kimdir bir zarb bilan mo‘‘jazgina she’r bitib, ko‘nglini bo‘shatadi, orom oladi. Aynan sun’iylik va zo‘rma-zo‘raki chiranishlardan uzoq bunday asarlarning umrboqiyligini mualliflarning o‘zlari ham yaxshi biladilar. Yana kimdir bezovta qalbining oromi uchun allaqanday hodisani nasriy yo‘sinda tasvirlaydi. 
XVIII asr — olmon xalqi madaniyatining eng shon-shavkatli bir davri hisoblanadi. Xuddi shu asrda Olmoniya dunyoga adabiyot, san’at va ilmiy tafakkurning bir talay buyuk namoyandalarini berdi. Gyote, Shiller, Helderlin, Gofman, Hegel, Shellingdek daho adiblar, shoirlar, faylasuflar — mana shu asrda tug‘ilib, ijod va ilm cho‘qqilariga ko‘tarildilar. 
Har qaysi ijodkor o‘zicha bir olam. Yozuvchi yoki shoir asarlarida aks etgan hayot haqiqatlari, aslida, ana shu olamning turfa manzaralaridir. Badiiy ijod psixologiyasi bilan shug‘ullangan olimlarning ta’kidlashlaricha, muayyan bir asarning teran tahliliga erishmoq uchun muallifining fe’l-atvori, tarjimai holi, dunyoqarashi, bolalikda tarbiya topgan muhit-sharoitni puxta bilish lozim.
Jahon madaniyati tarixida ham ulug‘ olim, ham buyuk rassom, ham beqiyos konstruktor mutafakkir Leonardo da Vinchi hisoblanadi. U 1452 yili Italiyaning Vinchi shahrida tug‘ilib, Ovrupodagi Uyg‘onish davrining zabardast namoyondasi bo‘lib yetishgan. Leonardoni Italiya fanining otasi deb hisoblaydilar. U qoldirgan meros hozirgi zamon jahon madaniyati uchun ham barakali xizmat qilmoqda.
Saqlab olish
Sharq yulduzi - 1992, ¹ 3
